Şu gün men size plastmassalaryň taryhy bilen gysgaça tanyşdyraryn.

Adamzat taryhynda ilkinji doly sintetiki plastik 1909-njy ýylda Amerikanyň Baekeland kompaniýasy tarapyndan fenol we formaldegid bilen öndürilen fenol smolasydy, ol Baekeland plastikasy diýlip hem atlandyrylýar. Fenol smolalary fenollaryň we aldegidleriň kondensasiýa reaksiýasy arkaly öndürilýär we termoset plastmassalaryna degişlidir. Taýýarlamak prosesi iki tapgyra bölünýär: birinji tapgyr: ilki bilen pes çyzykly polimerleşme derejesi bolan birleşmä polimerleşmek; ikinji tapgyr: ony ýokary derejeli polimerleşme derejesi bolan polimer birleşmä öwürmek üçin ýokary temperatura işlemesini ulanmak.
Ýüz ýyldan gowrak ösüşden soň, plastik önümler häzir hemme ýerde bar we howply tizlikde ösýär. Arassa smola reňksiz we şeffaf ýa-da ak reňkde bolup biler, şonuň üçin önümiň hiç hili aýdyň we özüne çekiji aýratynlyklary ýok. Şonuň üçin plastik önümlere ýagty reňk bermek plastik gaýtadan işleýän senagatyň hökmany borjuna öwrüldi. Plastikler näme üçin bary-ýogy 100 ýylyň içinde şeýle çalt ösdi? Esasan hem, onuň aşakdaky artykmaçlyklary bar:

1. Plastikler uly möçberde öndürilip bilner. (Arkalyplastik galyp)

2. Plastmassanyň deňeşdirme dykyzlygy ýeňil we berkligi ýokary.

3. Plastik korroziýa garşylygyna eýedir.

4. Plastik gowy izolýasiýa we ýylylyk izolýasiýa häsiýetlerine eýedir.

Plastikleriň köp görnüşleri bar. Termoplastikleriň esasy görnüşleri nämeler?

1. Poliwinilhlorid (PVH) esasy umumy maksatly plastmassalaryň biridir. Dünýäde iň gowy bäş plastmassanyň arasynda onuň önümçilik kuwwaty diňe polietilenden soň ikinji orunda durýar. PVH gowy berklige we korroziýa garşylygyna eýedir, ýöne elastikligi ýok we onuň monomeri zäherlidir.

2. Poliolefin (PO), iň köp ýaýranlary polietilen (PE) we polipropilen (PP). Olaryň arasynda PE umumy maksatly iň uly plastik önümleriň biridir. PP pes deňeşdirme dykyzlygyna eýedir, zäherli däl, yssyz we gowy ýylylyga çydamlydyr. Ony uzak wagtlap 110 gradus Selsiý temperaturasynda ulanyp bolýar. Biziňplastik çemçeiýmit üçin niýetlenen PP-den ýasalýar.

3. Polistirol (PS), akrilonitril-butadien-stirol kopolimeri (şol sanda stirol smolalary)ABS) we polimetil metakrilat (PMMA).

4. Poliamid, polikarbonat, polietilen tereftalat, polioksimetilen (POM). Bu görnüşli plastmassa gurluşyk materialy hökmünde ulanylyp bilner, ol inženerçilik materialy hökmünde hem bellidir.

Plastmassalaryň açylmagy we ulanylyşy taryhy ýyl ýazgylarynda hasaba alyndy we XX asyrda adamzada täsir eden ikinji möhüm oýlap tapyş boldy. Plastmassa, hakykatdanam, ýer ýüzündäki gudratdyr! Häzirki wagtda biz abartmasyz şeýle diýip bileris: "Biziň durmuşymyzy plastikden aýryp bolmaz"!